Co giãn

Định nghĩa và tổng quan

Co giãn là thuật ngữ chỉ tính đàn hồi của vải, không phải tên của một loại sợi cụ thể hay tên của một kiểu dệt. Tính này có được nhờ độ giãn của chính cấu trúc đan, cấu trúc dệt hoặc biến dạng theo hướng chéo, cũng như việc pha trộn sợi có tính đàn hồi.

Hướng giãn là một hạng mục cần xác nhận quan trọng. Loại giãn theo một hướng, theo chiều dọc hoặc chiều ngang, được gọi là co giãn một chiều; loại giãn cả theo chiều dọc lẫn chiều ngang thường được gọi là co giãn 2 chiều.

Đặc điểm

Vải dễ ôm theo chuyển động của cơ thể và có xu hướng giảm cảm giác căng khi mặc. Cùng một độ dày, cảm giác mặc, độ rộng chừa ra và dáng rơi của sản phẩm sẽ khác nhau tùy theo có tính co giãn hay không và theo hướng giãn.

Vải pha sợi đàn hồi như polyurethane thường dễ đạt được độ giãn và khả năng hồi phục. Tuy nhiên, chỉ dựa vào tỷ lệ giãn dài thì không thể đánh giá hiệu năng; cần kiểm tra cả độ trở về sau khi kéo nhiều lần, giới hạn giãn và biến đổi theo thời gian.

• Vải dệt kim có loại có tính co giãn nhờ cấu trúc vòng sợi.
• Vải dệt thoi có thể được tạo tính co giãn nhờ pha sợi đàn hồi hoặc thiết kế cấu trúc dệt.
• Độ co giãn mạnh giúp ôm sát cơ thể nhưng có thể dẫn đến đường may bị gợn hoặc sản phẩm bị mất dáng.

Công dụng chính

Được dùng cho quần, áo khoác, chân váy, đầm liền thân... nhằm hỗ trợ cảm giác mặc ở những vị trí cần nhiều cử động. Cũng phù hợp với các item có dáng ôm sát hoặc có nhiều động tác gập khuỷu tay, đầu gối.

Trong áo phông, áo trong, đồ thể thao, đồ bơi..., chất liệu này được tận dụng để vừa ôm cơ thể vừa dễ vận động. Tuy nhiên, vì độ giãn và khả năng hồi phục cần thiết cho từng công dụng là khác nhau, nên cần xác nhận trong điều kiện gần với sản phẩm cuối cùng.

Cách chọn và lưu ý khi sử dụng

Khi chọn vải, cần kiểm tra hướng giãn, mức độ giãn, khả năng hồi phục, độ dày, độ xuyên thấu và cảm giác bề mặt. Khi ra rập, cần chỉ định hướng co giãn của vải và không được nhầm đường canh sợi. Với vải có độ giãn lớn, nếu dùng nguyên rập cho vải dệt thoi thông thường thì kích thước có thể cảm thấy lớn hơn thực tế.

Khi cắt, không kéo căng vải quá mức mà đặt vải ở trạng thái tự nhiên. Khi may, điều chỉnh chỉ, kim, loại đường may và lượng nhả vải để đường may không cản trở độ giãn của vải. Trước khi may hàng loạt, hãy may thử để kiểm tra nhăn rúm, đứt chỉ đường may và hiện tượng gợn sóng.

Khả năng chịu giặt và nhiệt thay đổi tùy theo sợi pha và quá trình xử lý. Đặc biệt với loại có chứa sợi đàn hồi, hiệu năng có thể thay đổi do sấy ở nhiệt độ cao, là ủi hoặc điều kiện bảo quản, vì vậy cần kiểm tra ký hiệu giặt và điều kiện xử lý của vải.

Khác biệt với các thuật ngữ tương tự

Polyurethane là một trong những loại sợi tiêu biểu dùng để tạo tính đàn hồi, nhưng không đồng nghĩa với co giãn. Ngay cả khi không dùng polyurethane, vẫn có những loại vải có tính co giãn nhờ cấu trúc dệt kim hoặc cấu trúc dệt thoi.

Co giãn 2 chiều thường chỉ loại vải giãn được theo hai hướng dọc và ngang. Tuy nhiên, chỉ dựa vào cách ghi này thì không thể biết tỷ lệ giãn, khả năng hồi phục hay hướng nào giãn nhiều hơn. Cần kiểm tra bằng dữ liệu thử nghiệm hoặc sản phẩm thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Vải co giãn có chắc chắn chứa polyurethane không?

Không nhất thiết. Ngoài cách pha sợi đàn hồi như polyurethane để tạo độ giãn, còn có thể dùng cấu trúc vòng sợi của vải dệt kim, cấu trúc dệt của vải dệt thoi hoặc biến dạng theo hướng chéo để tạo độ giãn. Hãy kiểm tra riêng tỷ lệ pha và hướng co giãn của vải.

Nếu là co giãn 2 chiều thì mọi hướng đều giãn giống nhau sao?

Co giãn 2 chiều thường chỉ loại vải giãn theo hai hướng dọc và ngang, nhưng độ giãn và cách hồi phục ở hai hướng không nhất thiết giống nhau. Cần kiểm tra riêng hướng dọc và hướng ngang sao cho phù hợp với lượng vận động của sản phẩm, đường canh sợi của rập và độ ôm cần thiết.

Tại sao khi may vải co giãn thì đường may bị gợn sóng?

Nếu vải bị kéo giãn trong lúc may, hoặc lực căng chỉ, lực ép chân vịt hay lượng nhả vải không phù hợp với vải, hiện tượng gợn sóng sẽ xảy ra. May mà không kéo vải, chọn kim và đường may phù hợp với tính đàn hồi, và thử điều kiện trên vải dư sẽ giúp điều chỉnh dễ hơn.